Σε ολόκληρη την Ευρώπη οι εργοδότες δίνουν ολοένα μεγαλύτερη σημασία στις δεξιότητες, δηλαδή σε όσα οι εργαζόμενοι μπορούν να κάνουν στην πράξη. Αυτό δεν αναιρεί τον σημαντικό ρόλο των πτυχίων. Οι ευρωπαϊκές χώρες, πάντως, δεν είναι εξίσου έτοιμες να υιοθετήσουν προσέγγιση που δεν στηρίζεται αποκλειστικά στους τίτλους σπουδών.
Ο δείκτης του ΟΟΣΑ αποτιμά πόσο αποτελεσματικά κάθε χώρα εντοπίζει, αναπτύσσει, αναγνωρίζει και επιβραβεύει τις δεξιότητες.
Η αγορά εργασίας μεταβάλλεται συνεχώς και εμφανίζονται νέες θέσεις που απαιτούν καινούργιες δεξιότητες. Σε σχετική έκθεση του ΟΟΣΑ αναφέρεται ότι το «νόμισμα» της αγοράς εργασίας μετακινείται από τα παραδοσιακά πτυχία και τους τίτλους προς ισχυρότερη έμφαση στις δεξιότητες.
Η Γκλέντα Γκουιντίνι, ανώτερη οικονομολόγος του διεθνούς οργανισμού, δήλωσε στο Euronews ότι η πρόσληψη με βάση τις δεξιότητες δεν σημαίνει, στην πράξη, πλήρη αντικατάσταση των πτυχίων. Σημαίνει ότι αποδίδεται μεγαλύτερη βαρύτητα στις δεξιότητες που τα άτομα έχουν αποδείξει, ανεξάρτητα από το πού τις απέκτησαν, ώστε τα ταλέντα να αντιστοιχίζονται καλύτερα με τις θέσεις εργασίας.
Η δρ Σουν-Τζου Γκογκ, ανώτερο στέλεχος στο Κέντρο Πρακτικών «Skills-First» του Πανεπιστημίου Κοινωνικών Επιστημών της Σιγκαπούρης, τόνισε ότι η προσέγγιση βάσει δεξιοτήτων δεν εξαντλείται στις ίδιες τις δεξιότητες. Τη χαρακτήρισε λειτουργική αρχή, στο πλαίσιο της οποίας εργαζόμενοι και εργοδότες αξιοποιούν τις αποδεδειγμένες ικανότητες παράλληλα με τα προσόντα τους.
Το αν οι χώρες θα καταφέρουν να μεταφέρουν τη θεωρία στην πράξη και να εφαρμόσουν ανάλογο μοντέλο παραμένει ανοιχτό. Για να μετρήσει αυτή την ετοιμότητα, ο ΟΟΣΑ καταφεύγει στον δείκτη Skills-First.
Μέσα από τον δείκτη αποτιμάται πόσο αποτελεσματικά οι χώρες εντοπίζουν, αναπτύσσουν, αναγνωρίζουν και επιβραβεύουν τις δεξιότητες. Στον υπολογισμό μπαίνουν η συμμετοχή των ενηλίκων στη μάθηση, η αξιοποίηση δεδομένων για τις δεξιότητες, η δημόσια στήριξη της κατάρτισης και η βαρύτητα που δίνουν οι εργοδότες στις αποδεδειγμένες ικανότητες των εργαζομένων.
Ποιες χώρες προηγούνται και ποιες υστερούν
Την υψηλότερη βαθμολογία στην Ευρώπη συγκεντρώνει η Σουηδία, με 0,70. Έπονται η Γαλλία (0,69), το Ηνωμένο Βασίλειο (0,65) και το Βέλγιο (0,64). Η Γκουιντίνι ανέφερε ότι χώρες όπως η Σουηδία και η Γαλλία έχουν συνολικά ισχυρές επιδόσεις, χωρίς να υπάρχει μία μόνο διαδρομή προς μια αγορά εργασίας που θέτει τις δεξιότητες σε προτεραιότητα.
Η Σουηδία, πρόσθεσε, διακρίνεται για το ισχυρό πλαίσιο που διαμορφώνει τις κατάλληλες συνθήκες. Σε αυτό περιλαμβάνονται η χρήση δεδομένων ανάλυσης δεξιοτήτων και η δημόσια στήριξη για την ανάπτυξή τους.
Η Φινλανδία (0,63), η Τσεχία (0,61), η Νορβηγία (0,61) και η Λετονία (0,61) κινούνται πάνω από τον μέσο όρο των 23 ευρωπαϊκών χωρών που περιλαμβάνονται στον δείκτη, ο οποίος διαμορφώνεται στο 0,58. Κοντά στον μέσο όρο βρίσκονται η Ισπανία (0,59), η Δανία (0,58), η Πορτογαλία (0,58), η Ιταλία (0,58), η Λιθουανία (0,58), η Πολωνία (0,58) και η Αυστρία (0,58).
Λίγο χαμηλότερα από τον μέσο όρο τοποθετούνται η Γερμανία (0,57), η Ελβετία (0,57) και η Ολλανδία (0,56). Τις χαμηλότερες βαθμολογίες καταγράφουν η Ουγγαρία (0,45) και η Ελλάδα (0,46). Χαμηλές βαθμολογίες έχουν επίσης η Τουρκία (0,52), η Σλοβακία (0,54) και η Σλοβενία (0,54).
Οι χώρες στο κατώτερο άκρο του δείκτη αντιμετωπίζουν συχνά μεγαλύτερα εμπόδια στη συμμετοχή των ενηλίκων στην εκπαίδευση και στην ανάπτυξη ευρύτερων οικοσυστημάτων μάθησης. Το χάσμα, διευκρίνισε η Γκουιντίνι, δεν περιορίζεται στα συστήματα εκπαίδευσης. Αποτυπώνει πόσο αποτελεσματικά εντοπίζονται, αναπτύσσονται, αναγνωρίζονται και επιβραβεύονται οι δεξιότητες μέσα στην αγορά εργασίας.
Αποκλίσεις εμφανίζονται και εκτός Ευρώπης, όπου οι επιδόσεις των μεγάλων οικονομιών διαφέρουν αισθητά. Οι ΗΠΑ κατατάσσονται ελαφρώς πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, με 0,60. Κάτω από αυτόν βρίσκονται ο Καναδάς (0,55), η Ιαπωνία (0,51) και η Νότια Κορέα (0,48). Η Γκογκ επισήμανε ότι οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες έχουν βάλει τις βάσεις, όμως το δυσκολότερο βήμα είναι αυτές οι πρακτικές να γίνουν ρουτίνα. Συμπλήρωσε ότι κάτι τέτοιο απαιτεί χρόνο και συντονισμένη προσπάθεια σε όλο το σύστημα.
Τα πτυχία κρατούν τη θέση τους
Οι αποκλίσεις στην ετοιμότητα των χωρών δεν ισοδυναμούν με απώλεια αξίας για τα πτυχία. Δεν τίθεται θέμα να τα υποκαταστήσουν οι δεξιότητες, αλλά να αποτιμώνται μαζί τους οι ικανότητες κάθε υποψηφίου.
Η Γκουιντίνι επισήμανε ότι τα πτυχία εξακολουθούν να μετρούν στις αγορές εργασίας του ΟΟΣΑ, κυρίως γιατί λειτουργούν ως ευρέως αναγνωρισμένος δείκτης γνώσεων και ικανοτήτων. Διευκρίνισε, πάντως, ότι οι εργοδότες κοιτούν ολοένα περισσότερο πέρα από τα τυπικά προσόντα και δίνουν μεγαλύτερη προσοχή στις πραγματικές δεξιότητες που οι εργαζόμενοι διαθέτουν και είναι σε θέση να δείξουν.
Η ειδικός απέδωσε τη μεταβολή της προσέγγισης ακριβώς στην έλλειψη δεξιοτήτων. Οι επιχειρήσεις χρειάζεται να αναζητούν ταλέντα από ευρύτερο φάσμα υποβάθρων, ενώ οι ανάγκες σε δεξιότητες αλλάζουν συχνά ταχύτερα από όσο προλαβαίνουν να προσαρμοστούν τα εκπαιδευτικά συστήματα. Το 2025, πάνω από το 70% των εργοδοτών στις χώρες του ΟΟΣΑ αναφέρουν δυσκολία να καλύψουν κενές θέσεις λόγω έλλειψης εξειδικευμένου προσωπικού.
Ο Πάβελ Άντριαν, διευθυντής οικονομικής έρευνας στην Indeed, δήλωσε ότι η σημασία των πτυχίων διαφέρει αισθητά ανάλογα με το επάγγελμα και ότι οι πραγματικές απαιτήσεις δεν γίνονται πάντα σαφείς σε όσους αναζητούν εργασία. Υπογράμμισε ότι, στην πράξη, τα πτυχία παραμένουν σημαντικά στα εξειδικευμένα και αυστηρά ρυθμιζόμενα επαγγέλματα.
Από πού προέρχονται οι δεξιότητες
Η Άννα Τόνι, ανώτερη εμπειρογνώμονας στο υπουργείο Οικονομικών Υποθέσεων και Απασχόλησης της Φινλανδίας, τόνισε ότι οι ενδιαφερόμενοι αναγνωρίζουν ολοένα περισσότερο πως οι πολύτιμες δεξιότητες δεν αποκτώνται μόνο μέσω της τυπικής εκπαίδευσης. Προέρχονται και από την εργασιακή εμπειρία, τον εθελοντισμό, τα χόμπι και άλλες εμπειρίες ζωής. Σε αυτό το πλαίσιο εμφανίζονται νέα εργαλεία και μέθοδοι που εντοπίζουν και επικυρώνουν αυτές τις δεξιότητες.
Οι αγορές εργασίας, δήλωσε η ίδια, αλλάζουν ταχύτερα από ό,τι στο παρελθόν, με την επίδραση παραγόντων όπως η ψηφιοποίηση, η πράσινη μετάβαση και η τεχνητή νοημοσύνη. Οι δεξιότητες χρειάζεται να μεταβάλλονται με γρήγορους ρυθμούς και οι πολιτικές εκπαίδευσης και απασχόλησης να προσαρμόζονται ανάλογα.
Στο αν αποδίδουν τελικά περισσότερο τα πτυχία ή οι δεξιότητες, ο ΟΟΣΑ διαπίστωσε ότι, κατά μέσο όρο, η επιπλέον εκπαίδευση αυξάνει τους μισθούς κατά περίπου 16%. Οι καλύτερες αριθμητικές δεξιότητες τους ανεβάζουν κατά περίπου 9%, όταν η σύγκριση αφορά διαφορές παρόμοιου μεγέθους. Το εύρημα, σύμφωνα με την Γκουιντίνι, δείχνει ότι οι εργοδότες συνεχίζουν να θεωρούν τα εκπαιδευτικά προσόντα σημαντική ένδειξη παραγωγικότητας, ειδικά εκεί όπου τα στοιχεία για τις δεξιότητες των εργαζομένων παραμένουν περιορισμένα.
Η εικόνα δεν είναι, πάντως, η ίδια παντού. Στη Γαλλία, για παράδειγμα, η μισθολογική απόδοση μιας διαφοράς στις αριθμητικές δεξιότητες ξεπερνά περίπου κατά το ένα τρίτο την απόδοση μιας αντίστοιχης διαφοράς στο επίπεδο εκπαίδευσης. Η Γκογκ επισήμανε, ωστόσο, ότι η σύγκριση αυτή αφορά μόνο τις αριθμητικές δεξιότητες και αφήνει εκτός άλλες σημαντικές ικανότητες, όπως τις τεχνικές, τις κοινωνικές και όσες συνδέονται με συγκεκριμένα επαγγέλματα.

































